Trước thực trạng các website lậu liên tục đổi tên miền để "né" lệnh chặn, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng nhấn mạnh: Cách duy nhất để xóa sổ các mạng lưới vi phạm bản quyền xuyên biên giới là phải đánh mạnh vào kinh tế, khóa chặt các nguồn thu từ quảng cáo bẩn, cá cược và donate.

Việt Nam đang đẩy mạnh đợt cao điểm rà soát và siết chặt kỷ cương trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ dưới sự chỉ đạo sát sao của Thủ tướng. Trọng tâm của chiến dịch lần này tập trung vào việc triệt phá các tổ hợp website chuyên cung cấp lậu phim ảnh, âm nhạc, game và chương trình truyền hình có quy mô lượt truy cập lớn.

Trao đổi về chiến lược hành động, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng khẳng định cơ quan quản lý đang bắt tay cùng Bộ Công an cùng các đơn vị trung gian (thanh toán, quảng cáo, nhà mạng) để thiết lập gọng kìm kinh tế, cô lập và xóa sổ các đường dây vận hành trang web lậu.

1. Không Gian Số Và Những Thách Thức Mới Trong Bảo Hộ Bản Quyền

Sự trỗi dậy của hạ tầng Internet mang lại cơ hội lớn cho nội dung số nhưng cũng biến môi trường mạng thành mảnh đất màu mỡ cho các hành vi xâm phạm bản quyền với mức độ tinh vi ngày càng cao.

Nhìn nhận về bức tranh thực tế này, Cục trưởng Trần Hoàng thẳng thắn:

"Cùng với sự phát triển rất nhanh của công nghệ số và các nền tảng trực tuyến, thị trường nội dung số tại Việt Nam như phim, âm nhạc, truyền hình, trò chơi điện tử phát triển mạnh. Đi cùng là tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường mạng ngày càng phức tạp. Thời gian qua tồn tại nhiều website, ứng dụng và nền tảng số cung cấp trái phép phim, âm nhạc, chương trình truyền hình hoặc nội dung giải trí khi chưa được chủ thể quyền cho phép."

Sự phát triển quá nhanh của công nghệ vô hình trung lại trở thành lá chắn cho các đối tượng vi phạm trốn tránh pháp luật. Ông Trần Hoàng phân tích:

"Công tác quản lý và thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số đang đối mặt nhiều khó khăn, như: tốc độ lan truyền nội dung rất nhanh; tính ẩn danh, xuyên biên giới của hành vi vi phạm; hạn chế về nguồn lực và công nghệ phục vụ giám sát, xử lý. Thói quen sử dụng nội dung miễn phí của một bộ phận người dùng, cùng sự phát triển của AI, deepfake và nhiều công nghệ mới cũng đặt ra thách thức lớn."

Dù vậy, người đứng đầu Cục Bản quyền vẫn bày tỏ sự lạc quan vào những tín hiệu tích cực gần đây từ phía thị trường và hệ thống quản lý:

"Tuy vậy, công tác bảo hộ và thực thi quyền tác giả tại Việt Nam thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống pháp luật từng bước hoàn thiện, nhận thức của xã hội và doanh nghiệp được nâng lên. Nhiều nền tảng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung số đã chủ động cấp phép, trả tiền bản quyền và hợp tác với chủ thể quyền. Tình trạng vi phạm bản quyền phim, âm nhạc vẫn còn xảy ra nhưng chúng ta đang ở giai đoạn chuyển biến rõ nét, với quyết tâm chính trị cao hướng tới xây dựng môi trường nội dung số lành mạnh, minh bạch."

2. Thiệt Hại Nặng Nề Của Ngành Sáng Tạo Và Những "Vùng Xám" Nhận Thức

Nạn băng đĩa lậu ngày xưa giờ đã dịch chuyển hoàn toàn lên không gian mạng, trực tiếp bóp nghẹt nguồn thu của các nhà làm phim, nhạc sĩ và đơn vị sản xuất nội dung.

Chia sẻ về những tổn thất mà các ngành công nghiệp văn hóa đang phải gánh chịu, Cục trưởng Trần Hoàng cho biết:

"Tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan diễn ra ở nhiều lĩnh vực của ngành công nghiệp văn hóa, đặc biệt trên môi trường số. Trong đó, âm nhạc, điện ảnh, chương trình truyền hình và nội dung giải trí trực tuyến chịu tác động rõ hơn cả vì có tốc độ lan truyền nhanh, khả năng khai thác thương mại lớn và dễ bị sao chép, phát tán trái phép trên Internet."

"Với lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, tác động không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế hay thất thu doanh thu bản quyền mà còn ảnh hưởng đến động lực sáng tạo, đầu tư sản xuất và sự phát triển chuyên nghiệp của thị trường nghệ thuật. Một chương trình biểu diễn hay sản phẩm âm nhạc, sân khấu thường đòi hỏi rất nhiều công sức, thời gian, chi phí và sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức. Khi nội dung này bị khai thác trái phép tràn lan, quyền lợi chính đáng của người sáng tạo bị ảnh hưởng đáng kể."

Tuy nhiên, thay vì phân loại lĩnh vực nào chịu ảnh hưởng nặng nhất, ông nhấn mạnh mọi hành vi vi phạm đều phải bị lên án và xử lý nghiêm như nhau:

"Tuy nhiên, tôi cho rằng không nên nhìn nhận theo hướng lĩnh vực nào "nhức nhối nhất", bởi vi phạm trong âm nhạc, điện ảnh, truyền hình hay biểu diễn nghệ thuật đều là hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp of người sáng tạo, cần được xử lý kịp thời."

"Vừa qua, cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực âm nhạc, từ biểu diễn trực tiếp đến khai thác trên nền tảng số. Các vụ án cho thấy quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong đấu tranh, xử lý nghiêm minh hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ."

Bên cạnh đó, việc trục lợi từ chất xám của người khác mang lại siêu lợi nhuận, trong khi nhận thức về luật bản quyền của nhiều đơn vị kinh doanh tại Việt Nam vẫn còn rất mơ hồ:

"Nhìn sâu hơn, các vụ việc gần đây cho thấy trong môi trường số, việc khai thác nội dung âm nhạc đang mang lại lợi ích kinh tế rất lớn. Âm nhạc không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế cao, tạo ra doanh thu, thu hút người dùng, quảng cáo và nhiều giá trị thương mại khác trên nền tảng số. Vì vậy, một số doanh nghiệp, cá nhân cố tình khai thác tác phẩm âm nhạc mà không xin phép, không trả tiền bản quyền để tối đa hóa lợi nhuận."

"Bên cạnh đó, nhận thức của không ít đơn vị khai thác âm nhạc về quyền tác giả, quyền liên quan vẫn còn nhiều "vùng xám". Có người cho rằng chỉ cần xin phép nghệ sĩ hoặc ghi nguồn là hợp pháp. Trong khi đó, một sản phẩm âm nhạc thường tồn tại đồng thời nhiều lớp quyền như quyền tác giả với phần nhạc và lời; quyền của người biểu diễn; quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình; quyền phát sóng, truyền dẫn trên môi trường số."

3. Vì Sao Các Website Lậu Vẫn "Sống Khỏe" Bất Chấp Lệnh Chặn?

Nhiều người đặt câu hỏi tại sao các cơ quan chức năng liên tục chặn truy cập nhưng các trang web lậu chỉ cần đổi từ đuôi .tv, .net sang .org hay .xyz là lại hoạt động bình thường?

Giải mã điểm nghẽn cốt lõi này, Cục trưởng Trần Hoàng chỉ ra sự cộng hưởng giữa lòng tham kinh tế, kẽ hở công nghệ và thói quen tiêu dùng:

"Tình trạng xâm phạm bản quyền phim ảnh, âm nhạc và nội dung số xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa, đồng thời tồn tại một số điểm nghẽn lớn làm hạn chế hiệu quả quản lý."

"Trước hết, vi phạm bản quyền mang lại lợi ích kinh tế rất cao. Việc khai thác trái phép đem về nguồn thu lớn từ quảng cáo, lượt xem, bán tài khoản VIP, donate... trong khi chi phí gần như bằng không. Đây là động lực mạnh nhất thúc đẩy vi phạm."

"Nhiều người vẫn coi việc xem phim, nghe nhạc lậu là bình thường vì tiện lợi và miễn phí, vô tình tạo môi trường cho vi phạm lan rộng. Trong thời đại công nghệ số, chỉ với thiết bị thông minh, ai cũng có thể tải, cắt ghép, livestream hoặc phát tán nội dung vi phạm trong thời gian rất ngắn. Công nghệ VPN, tên miền thay đổi liên tục, tài khoản giả mạo và máy chủ đặt ở nước ngoài khiến việc xác minh, truy vết chủ thể vi phạm rất khó khăn."

"Một số nền tảng trung gian vẫn phản hồi chậm trong việc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc ngăn chặn tái phát, dù đã có quy định về trách nhiệm "notice-and-takedown". Ngoài ra, giá và sự đa dạng của các dịch vụ hợp pháp đôi khi chưa đáp ứng tốt nhu cầu của số đông người dùng, vô tình tạo kẽ hở cho nội dung lậu."

"Vì vậy, tôi cho rằng tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số là kết quả của sự kết hợp giữa động cơ kinh tế, thói quen xã hội và việc ứng dụng công nghệ. Chúng tôi đang phối hợp với các bộ ngành để tháo gỡ quyết liệt những vấn đề này."

4. Chiến Lược "Gỡ Nhanh - Chặn Nhanh": Đánh Thẳng Vào Nguồn Sinh Kế Của Web Lậu

Để giải quyết triệt để bài toán này, cơ quan chức năng sẽ không chạy theo đuôi các website lậu để chặn tên miền nữa. Thay vào đó, một chiến lược tổng thể mang tính chủ động và răn đe cao hơn sẽ được áp dụng.

Ông Trần Hoàng vạch rõ định hướng hành động đột phá trong giai đoạn tới:

"Thời gian gần đây, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã triển khai nhiều biện pháp đấu tranh mạnh với vi phạm bản quyền số. Quan điểm của chúng tôi là không chỉ chặn, gỡ các website phát tán nội dung lậu mà sẽ xử lý sâu hơn vào các nguồn hỗ trợ giúp các nền tảng này tồn tại và thu lợi."

"Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, thời gian tới, các giải pháp pháp lý và công nghệ sẽ được triển khai đồng bộ theo hướng phản ứng nhanh hơn, linh hoạt hơn và có tính răn đe cao hơn. Các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet, quảng cáo và thanh toán điện tử sẽ phải tăng trách nhiệm xử lý đối với nội dung vi phạm bản quyền."

"Cục sẽ thúc đẩy cơ chế "gỡ bỏ nhanh - chặn nhanh" với các website tái phạm nhiều lần. Khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng hoặc chủ thể quyền, các đơn vị liên quan cần phối hợp ngăn chặn truy cập, vô hiệu hóa tên miền, quảng cáo hoặc dòng tiền trong thời gian sớm nhất."

"Đối với các website đặt máy chủ ở nước ngoài, giải pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Chúng tôi sẽ phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm."

"Mục tiêu không chỉ là chặn một vài website cụ thể mà là từng bước làm giảm nguồn thu, giảm khả năng tiếp cận người dùng và nâng chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm, qua đó tạo lập môi trường nội dung số lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam."

Theo: Vnexpress