(SHTT) - Tại Hội thảo "Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hội nhập quốc tế" diễn ra ngày 5/6 tại Trường Đại học Hoa Sen, luật sư Vũ Duy Nam chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về xử lý tranh chấp và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu và quyền tác giả trên không gian số.

 

Hội thảo "Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hội nhập quốc tế" do Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo tổ chức, với sự phối hợp của Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ tại TP.HCM, Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM, Khoa Luật - Trường Đại học Hoa Sen và TAT Law Firm. Sự kiện thu hút đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, luật sư, doanh nghiệp và cơ quan báo chí tham dự.

 

Tại buổi hội thảo, luật sư Vũ Duy Nam đã chia sẻ "Kinh nghiệm xử lý tranh chấp và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên không gian số đối với nhãn hiệu và quyền tác giả". Đây là một vấn đề mà cả cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp lẫn cộng đồng sáng tạo đều đang phải đối mặt hàng ngày.

 

Theo luật sư Nam, sự bùng nổ của nền kinh tế số không chỉ mở ra cơ hội phát triển mới mà còn tạo điều kiện cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp. Trong đó, nhãn hiệu và quyền tác giả là hai đối tượng thường xuyên bị xâm phạm nhất trên môi trường trực tuyến.

 

Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay gồm việc sử dụng trái phép nhãn hiệu trên các sàn thương mại điện tử, kinh doanh hàng giả, hàng nhái; đăng ký tên miền chứa nhãn hiệu của người khác nhằm trục lợi; sao chép, phát tán trái phép nội dung số có bản quyền như âm nhạc, phim ảnh, sách điện tử, phần mềm; cũng như việc sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo mà chưa được phép của chủ sở hữu.

 

Ghi nhận và bảo toàn chứng cứ: "Giờ vàng" trong xử lý vi phạm

Phân tích đặc thù của tranh chấp sở hữu trí tuệ trên không gian số, luật sư Vũ Duy Nam cho rằng tính xuyên biên giới, tốc độ lan truyền nhanh cùng khả năng ẩn danh của chủ thể vi phạm đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác thực thi quyền. 

Bên cạnh đó, chứng cứ số có đặc tính dễ thay đổi, dễ xóa và dễ giả mạo. Nếu doanh nghiệp không hành động kịp thời và đúng cách ngay từ khi phát hiện vi phạm, nguy cơ mất đi toàn bộ cơ sở pháp lý để khởi kiện là rất cao. Đây chính là lý do vì sao quy trình ứng phó khi phát hiện vi phạm không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà còn là vấn đề chiến lược của mỗi doanh nghiệp.

 

Trong môi trường số, bằng chứng vi phạm có thể biến mất chỉ sau vài giờ. Người vi phạm có thể gỡ bài đăng, đổi tên gian hàng, xóa tài khoản hoặc chỉnh sửa nội dung. Vì vậy, ngay khi phát hiện vi phạm, việc đầu tiên doanh nghiệp cần làm không phải là tranh luận với bên vi phạm hay gửi đơn khiếu nại, mà là thu thập và bảo toàn chứng cứ.

 

Thao tác tưởng chừng đơn giản nhưng cần thực hiện đúng cách để có giá trị pháp lý. Chứng cứ cần thể hiện đầy đủ: thông tin đầy đủ của trang vi phạm, ngày giờ truy cập (timestamp), nội dung vi phạm rõ ràng (hình ảnh nhãn hiệu, nội dung tác phẩm bị sao chép), thông tin định danh của tài khoản/shop vi phạm nếu có. 

 

Lựa chọn đúng biện pháp xử lý khi bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Sau khi hoàn tất việc thu thập chứng cứ, doanh nghiệp cần đánh giá mức độ vi phạm để lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Theo luật sư Vũ Duy Nam, biện pháp nhanh và tiết kiệm nhất hiện nay là gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm trực tiếp đến các nền tảng số như Facebook, TikTok, YouTube, Shopee hay Lazada thông qua các cổng tiếp nhận chuyên biệt về sở hữu trí tuệ.

 

Đối với doanh nghiệp đã tham gia các chương trình bảo vệ thương hiệu của sàn thương mại điện tử, việc xử lý vi phạm thường được ưu tiên hơn, thậm chí có thể yêu cầu gỡ bỏ hàng loạt sản phẩm vi phạm chỉ bằng một yêu cầu duy nhất.

Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc có quy mô thương mại lớn, doanh nghiệp có thể áp dụng các biện pháp hành chính, gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại.

"Không có giải pháp nào phù hợp cho mọi trường hợp. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xác định rõ mục tiêu của mình là ngăn chặn nhanh hành vi vi phạm hay theo đuổi yêu cầu bồi thường để lựa chọn công cụ pháp lý phù hợp", ông Nam cho biết.

Ngoài ra, với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có dấu hiệu tội phạm, doanh nghiệp có thể đề nghị cơ quan điều tra xem xét xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

 

Chủ động phòng ngừa thay vì chỉ xử lý vi phạm

Một trong những nội dung được luật sư Vũ Duy Nam đặc biệt nhấn mạnh tại hội thảo là doanh nghiệp không nên xem việc gỡ bỏ nội dung vi phạm là điểm kết thúc của quá trình bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Theo ông, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế theo dõi hậu xử lý nhằm phát hiện kịp thời các trường hợp tái phạm, đồng thời lưu trữ đầy đủ hồ sơ vụ việc để phục vụ các tranh chấp trong tương lai.

Bên cạnh đó, việc xây dựng chính sách nội bộ về sở hữu trí tuệ, đào tạo nhân sự phụ trách và thường xuyên rà soát danh mục tài sản trí tuệ để mở rộng phạm vi bảo hộ cũng là những giải pháp quan trọng giúp nâng cao năng lực phòng vệ trước các hành vi xâm phạm.

Đối với nhãn hiệu, tốc độ phản ứng là yếu tố quyết định. Một nhãn hiệu bị sử dụng trái phép trên sàn TMĐT trong thời gian dài không chỉ gây thiệt hại doanh thu mà còn làm suy giảm uy tín thương hiệu trong mắt người tiêu dùng. Vì vậy, quy tắc bất thành văn trong giới là: phát hiện hôm nay gửi Yêu cầu gỡ bỏ nội dung ngay hôm đó.

 

Ngoài ra, cơ chế giải quyết tranh chấp tên miền theo Chính sách Giải quyết Tranh chấp Tên miền Thống nhất do ICANN ban hành là công cụ hiệu quả với thời gian xử lý khoảng 45 – 60 ngày, chi phí thấp hơn nhiều so với kiện tụng, và tỷ lệ thắng của chủ nhãn hiệu hợp lệ lên đến hơn 80% theo thống kê của WIPO.

 

Trong khi đó, với quyền tác giả, thách thức lớn nhất thường nằm ở việc chứng minh quyền sở hữu. Do vậy, tác giả và doanh nghiệp cần duy trì đầy đủ "hồ sơ sáng tạo", bao gồm bản nháp, dữ liệu gốc, lịch sử chỉnh sửa và các trao đổi liên quan đến quá trình hình thành tác phẩm.

Cần hoàn thiện khung pháp lý để nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên không gian số

 

Từ thực tiễn tư vấn và giải quyết tranh chấp, luật sư Vũ Duy Nam kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý theo hướng thích ứng với công nghệ số. Luật Sở hữu trí tuệ cần được cập nhật liên tục để điều chỉnh kịp thời các hành vi vi phạm mới, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến AI tạo sinh, những lĩnh vực mà pháp luật hiện hành còn nhiều khoảng trống. Cần có hướng dẫn cụ thể về giá trị pháp lý của bằng chứng điện tử và quy trình công nhận chứng cứ số tại tòa án.

Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế hợp tác giữa cơ quan quản lý với các nền tảng công nghệ lớn; xây dựng cổng thông tin một cửa hỗ trợ doanh nghiệp xử lý vi phạm; nâng cao năng lực của đội ngũ thực thi và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong xử lý các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới.

 

Khép lại phần tham luận, luật sư Vũ Duy Nam cho rằng trong môi trường số, thời gian và quy trình là hai yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

"Doanh nghiệp nắm vững quy trình từ bảo toàn chứng cứ, lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp đến theo dõi hậu xử lý sẽ có lợi thế rất lớn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian số không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà cần sự tham gia đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo", ông nhấn mạnh.

 

Luật sư Vũ Duy Nam hiện là Giám đốc Công ty Luật Kim Ngọc. Ông có bằng Thạc sĩ Luật Kinh tế, Cử nhân Hàng hải và là thành viên Đoàn Luật sư TP.HCM. Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực pháp lý, ông có nhiều kinh nghiệm trong tranh tụng, tư vấn và xây dựng chiến lược pháp lý cho doanh nghiệp.

Trong quá trình hành nghề, luật sư Vũ Duy Nam đã tham gia giải quyết nhiều vụ việc thuộc các lĩnh vực doanh nghiệp, lao động, thương mại, sở hữu trí tuệ và đầu tư. Ông được đánh giá cao nhờ chuyên môn vững vàng, kỹ năng đàm phán hiệu quả và khả năng xây dựng các giải pháp pháp lý phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

Theo SoHuuTriTue