Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật SHTT tại Việt Nam. Các nội dung mới tập trung vào cải cách thủ tục, thúc đẩy thương mại hóa quyền, mở rộng phạm vi bảo hộ và xử lý các vấn đề phát sinh từ công nghệ, đặc biệt trong môi trường số.

Hình ảnh: Phiên thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ ngày 24/11/2025

1. Tăng tốc thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động SHTT

Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT (Luật số 131/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 01/4/2026, cho thấy định hướng rõ ràng trong cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa hệ thống quản lý SHTT. Theo đó, thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp được rút ngắn ở nhiều giai đoạn, đặc biệt là thẩm định nội dung đơn sáng chế, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp.

Bên cạnh việc cắt giảm thời hạn, pháp luật còn thiết lập cơ chế thẩm định nhanh đối với một số loại đơn đăng ký khi đáp ứng điều kiện nhất định. Cùng với đó, yêu cầu chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong xử lý đơn được đặt ra nhằm bảo đảm tính khả thi và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống SHTT.

2. Thúc đẩy khai thác thương mại quyền SHTT

Một điểm mới đáng chú ý là việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm thúc đẩy khai thác và thương mại hóa quyền SHTT. Luật khẳng định quyền của chủ sở hữu trong việc sử dụng tài sản trí tuệ để tham gia các giao dịch dân sự, thương mại và đầu tư, bao gồm cả việc góp vốn hoặc bảo đảm nghĩa vụ tài chính.

Đồng thời, các quy định về xây dựng cơ sở dữ liệu giá giao dịch quyền SHTT và phát triển tổ chức trung gian như định giá, môi giới được bổ sung nhằm tăng tính minh bạch của thị trường. Việc yêu cầu doanh nghiệp quản trị nội bộ đối với tài sản SHTT, kể cả trong trường hợp chưa đủ điều kiện ghi nhận kế toán, được xem là bước đi nhằm hình thành thói quen coi quyền SHTT là tài sản có giá trị kinh tế.

3. Mở rộng phạm vi bảo hộ đối tượng SHTT

Luật sửa đổi đã mở rộng phạm vi bảo hộ đối với một số đối tượng mới phù hợp với thực tiễn phát triển. Trong lĩnh vực kiểu dáng công nghiệp, pháp luật bổ sung cơ chế bảo hộ đối với phần không tách rời của sản phẩm, đồng thời ghi nhận khả năng bảo hộ đối với các yếu tố phi vật lý như giao diện đồ họa người dùng (GUI) hoặc biểu tượng.

Ngoài ra, quyền tác giả và quyền liên quan cũng được mở rộng đối với tín hiệu mang chương trình được mã hóa. Những điều chỉnh này phản ánh xu hướng thích ứng của pháp luật SHTT với môi trường công nghệ số và các mô hình sáng tạo mới.

4. Hoàn thiện quy định đối với các vấn đề phát sinh từ công nghệ

Sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đặt ra nhiều vấn đề mới đối với pháp luật SHTT. Luật sửa đổi đã bước đầu thiết lập khung pháp lý cho việc khai thác dữ liệu phục vụ nghiên cứu và huấn luyện hệ thống AI, với điều kiện không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền.

Đồng thời, nguyên tắc chỉ bảo hộ đối tượng do con người tạo ra tiếp tục được khẳng định thông qua các quy định về từ chối hoặc hủy bỏ văn bằng bảo hộ trong trường hợp không đáp ứng điều kiện về chủ thể sáng tạo. Đối với các sản phẩm có sự tham gia của AI, Luật giao Chính phủ quy định cụ thể về cơ chế xác lập quyền.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng bổ sung quy định kiểm soát việc đăng ký nhãn hiệu có chứa tên quốc gia Việt Nam nhằm bảo đảm yếu tố quản lý nhà nước và lợi ích công cộng.

5. Tăng cường hiệu quả bảo vệ quyền SHTT trong môi trường số

Luật sửa đổi tiếp tục hoàn thiện các cơ chế bảo vệ quyền SHTT, đặc biệt trong bối cảnh các hành vi xâm phạm diễn ra ngày càng phổ biến trên nền tảng số. Các biện pháp dân sự được bổ sung, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vận hành nền tảng số trong việc phối hợp xử lý vi phạm.

Ngoài ra, mức bồi thường thiệt hại theo luật định được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn, góp phần nâng cao tính răn đe và hiệu quả thực thi pháp luật. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền trong môi trường kinh doanh hiện đại.

KẾT LUẬN

Nhìn chung, những thay đổi và cải cách trong pháp luật SHTT thời gian qua thể hiện xu hướng hoàn thiện thể chế theo hướng hiện đại, linh hoạt và tiệm cận thông lệ quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ trong phát triển kinh tế - xã hội.