PGS.TS NGUYỄN MINH TÂN VÀ TƯ DUY LỌT TOP 100 CHÂU Á: KHI KHOA HỌC KHÔNG CÒN LÀ BÀI TOÁN "GIẢI CỨU"

Tạp chí Asian Scientist (Singapore) vừa chính thức công bố danh sách 100 nhà khoa học xuất sắc nhất châu Á năm 2026. Trong số 5 đại diện vinh dự của Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Minh Tân — Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển ứng dụng các hợp chất thiên nhiên (INAPRO), Đại học Bách khoa Hà Nội — gây chú ý không chỉ bởi những phát chế mang tầm quốc tế, mà còn bởi một tư duy làm khoa học vô cùng thực tế: Làm công nghệ để triệt tiêu hai từ "giải cứu" ra khỏi nền nông nghiệp.

TỪ NHỮNG CUỘC ĐIỆN THOẠI "KÊU CỨU" ĐẾN HÀNH TRÌNH LỘI RUỘNG

Khác với những đỉnh cao của khoa học cơ bản vốn được định lượng bằng số bài báo quốc tế, ngành kỹ thuật quá trình mà PGS.TS Nguyễn Minh Tân theo đuổi lại đo đếm giá trị bằng sự chuyển biến dưới những mái nhà của người nông dân.

Từ cuối năm 2016, số điện thoại của nữ PGS liên tục nhận được hàng trăm cuộc gọi lạ. Đó là những lời "kêu cứu" chân chất từ các nhà vườn, hợp tác xã trên khắp mọi miền đất nước khi nông sản rơi vào cảnh dội chợ, rớt giá. Thay vì từ chối, bà chọn cách lắng nghe, hỏi cặn kẽ địa hình, rồi xách ba lô lên đường thực địa suốt 2-3 ngày.

Nhìn cảnh nông sản đổ bỏ sau mỗi mùa thu hoạch do đặc tính nhanh hư hỏng và nguồn cung vượt cầu, bà nhận ra: Nếu chỉ tập trung thúc đẩy sản lượng hay xử lý phần ngọn, bài toán "được mùa mất giá" sẽ mãi là cái vòng lặp luẩn quẩn.

"ĐỪNG BẮT CON GÀ ĐẺ NHIỀU TRỨNG HƠN, HÃY NÂNG GIÁ TRỊ MỖI QUẢ TRỨNG"

Nữ nhà khoa học lọt top 100 châu Á khẳng định, lỗ hổng lớn nhất của nông sản Việt nằm ở khâu chế biến sâu. Muốn thay đổi, tư duy sản xuất phải dịch chuyển hoàn toàn: Từ bán cái mình có sang bán cái thị trường cần, từ "đóng bao" thô sang "đóng gói" tinh.

 

"Đừng làm cho con gà đẻ nhiều trứng hơn, hãy để mỗi quả trứng tạo ra giá trị cao hơn." — PGS.TS Nguyễn Minh Tân

 

CÔNG NGHỆ "ĐÁNH BẠI" ĐẠI DỊCH VÀ HỆ THỐNG CHẾ BIẾN DI ĐỘNG SMoJEVA

Cột mốc khiến cái tên Nguyễn Minh Tân gắn liền với cụm từ "người giải cứu nông sản" là giai đoạn khủng hoảng chuỗi cung ứng trong đại dịch Covid-19. Thời điểm đó, công nghệ JEVA — cô đặc các dịch mẫn cảm nhiệt ở nhiệt độ thấp và áp suất thường — do bà và các cộng sự nghiên cứu đã trở thành "phao cứu sinh" kéo dài thời gian bảo quản cho nước quả mà không làm mất đi dưỡng chất vốn có.

Không dừng lại ở phòng thí nghiệm, bà tiếp tục đưa công nghệ này áp dụng vào thực tế thông qua hệ thống chế biến lưu động SMoJEVA. Thay vì bắt người nông dân mang nông sản đến nhà máy, SMoJEVA đưa nhà máy di động đến tận vùng nguyên liệu, giúp các hợp tác xã nhỏ cũng có thể tiếp cận công nghệ chế biến sâu ngay tại ruộng.

Giải pháp đột phá này không chỉ giúp bà nhận giải thưởng Kovalevskaia (2024) mà còn xuất sắc ẵm giải Đổi mới sáng tạo quốc tế tại Triển lãm KIWIE 2024 ở Hàn Quốc.

KHÔNG MUỐN MANG DANH "GIẢI CỨU" MÃI MÃI

Đón nhận tin vui lọt vào danh sách 100 nhà khoa học xuất sắc nhất châu Á năm 2026 bên cạnh các chủ nhân giải Nobel, PGS.TS Nguyễn Minh Tân chia sẻ niềm tự hào này thuộc về các thế hệ thầy cô, đồng nghiệp và học trò tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Tuy nhiên, bà cũng thẳng thắn nhìn nhận các danh hiệu đôi khi là một "cái bẫy" nếu người làm khoa học quá đặt nặng cái danh hơn cái thực.

Nói về danh xưng "người giải cứu nông sản" mà xã hội đặt cho mình, nữ PGS bộc bạch:

 

"Tôi rất vui vì công việc của mình có ích cho xã hội. Nhưng thực lòng, tôi không mong danh xưng ấy tồn tại mãi. Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ không còn ai phải mang danh người 'giải cứu nông sản' và cũng không còn loại nông sản nào cần được giải cứu nữa."

Khi công nghệ chế biến đủ thông minh, khi tư duy tổ chức sản xuất đủ tốt để trả lại đúng giá trị cho nông sản Việt, đó mới là lúc hành trình khoa học ứng dụng của PGS.TS Nguyễn Minh Tân đạt được cái đích cuối cùng: Sự thịnh vượng bền vững của người nông dân.

Theo DANTRI