Phát biểu tại sự kiện GStar 2026 với chủ đề Trí tuệ nhân tạo (AI) và Nhân loại diễn ra tại TP HCM ngày 29/5, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ trở thành nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo. Năm 2025, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trở thành một trong số ít quốc gia sớm có luật về AI, được xem là tinh thần thể chế đi trước để mở đường cho công nghệ phát triển, tạo môi trường pháp lý an toàn dựa trên quản lý rủi ro để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sau năm 2025 có khung pháp lý, năm 2026 là giai đoạn quốc gia bước vào tăng tốc, theo Thứ trưởng Phương. Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng AI đơn lẻ, thay vào đó nhắm tới mục tiêu chiến lược lớn hơn là chuyển đổi quốc gia toàn diện bằng trí tuệ nhân tạo.

Để thúc đẩy, Việt Nam sẽ từng bước nghiên cứu, phát triển, làm chủ những công nghệ lõi, tự chủ các mô hình đa dụng, mô hình nền tảng dựa trên dữ liệu trong nước, không để phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài.

"Hoạt động nghiên cứu phát triển AI đòi hỏi nhu cầu rất lớn về nhân lực chất lượng cao, hạ tầng tính toán và các hệ thống dữ liệu lớn", Thứ trưởng Phương nói. "Nếu không có sự quan tâm và đầu tư đúng mức cùng những hạ tầng đủ mạnh, cơ sở dữ liệu đủ lớn, nhân lực đủ năng lực và trình độ, việc nghiên cứu và phát triển AI vẫn là một bài toán rất khó".

Tập trung đầu tư phát triển hạ tầng cho dữ liệu và AI

Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ, sau khi Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm chiến lược, thời gian tới Bộ sẽ tập trung đầu tư phát triển hạ tầng cho AI, phát triển các cơ sở dữ liệu phục vụ AI và đào tạo con người có đủ năng lực, trình độ để nghiên cứu phát triển AI.

"Tuy nhiên, nếu chỉ có Nhà nước thì không đủ. Rất cần sự vào cuộc của cộng đồng doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học trong và ngoài nước", Thứ trưởng Phương nói. "Nếu làm được điều này, Việt Nam mới có thể thúc đẩy quá trình nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo trong thời gian tới".

Với định hướng tăng cường và thúc đẩy ứng dụng AI, Thứ trưởng Phương cho rằng mục tiêu quan trọng nhất trước mắt là phải thay đổi tư duy, phổ cập kỹ năng sử dụng AI cho người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức. Bên cạnh đó, cần xác định rõ việc ứng dụng AI không chỉ đơn thuần là mua sắm một sản phẩm phần mềm mà phải thay đổi tư duy khi xử lý công việc.

Lấy ví dụ trong một chuyến công tác nước ngoài, Thứ trưởng Phương cho biết một giáo sư đã nói với ông rằng việc đầu tiên không phải là thay đổi cách làm như thế nào, mà là khi gặp một vấn đề khó, điều đầu tiên phải nghĩ đến làm sao dùng công nghệ để giải quyết vấn đề đó theo cách tốt nhất.

Quảng cáo

"Chỉ khi mỗi cá nhân, người dân, doanh nghiệp, tổ chức ở Việt Nam biết cách dùng AI như một trợ lý, khi đó quá trình chuyển đổi AI mới thực sự diễn ra", Thứ trưởng Phương nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông cũng nhìn nhận trong quá trình ứng dụng AI sâu rộng, cần giải quyết những tác động của AI đối với xã hội, nhất là những thay đổi cơ cấu việc làm, nảy sinh rủi ro về đạo đức, sự công bằng. Theo đó "phải song hành việc đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động, bảo đảm quá trình phát triển bao trùm, lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau khi ứng dụng và phát triển AI", Thứ trưởng Phương nói.

Với thể chế và quản trị AI, Thứ trưởng Phương đánh giá hoạt động nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ này đều cần bệ đỡ vững chắc là thể chế quản lý. Phải giải quyết được bài toán hài hòa giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro. Hành lang pháp lý cần đi trước một bước, quy định rõ ràng để đảm bảo sử dụng AI một cách an toàn, an ninh, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ quyền số.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ cũng mong muốn đẩy mạnh hợp tác, liên thông và chia sẻ trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI giữa các quốc gia trong xây dựng hạ tầng tính toán, liên thông cơ sở dữ liệu, chia sẻ kinh nghiệm quản trị AI. "Toàn thế giới đều đang đặt ra bài toán này. Chúng ta cần tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm để khai thác tối đa sức mạnh, lợi ích mà AI mang lại, đồng thời góp phần xây dựng hệ sinh thái AI toàn cầu, bảo đảm lợi ích quốc gia", ông nói.

AI khiến tin giả "khó lường"

Ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang ở mức rất nhanh. Theo ông, cách đây 15 năm, khi nhắc đến công nghệ này, chưa nhiều người biết và nếu biết cũng chưa thể hiểu rõ. Nhiều người thậm chí cho rằng những gì diễn ra trên thế giới sẽ cần "độ trễ" nhất định mới đến Việt Nam.

"Tuy nhiên, thực tế tốc độ AI vào Việt Nam diễn ra rất mạnh mẽ", ông Minh nhấn mạnh. "AI hiện được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, biến đổi khí hậu và báo chí, giúp con người giảm đáng kể sức lao động".

Dẫn thực tế từ lĩnh vực báo chí, ông Minh cho rằng nội dung đang vận hành theo những cách hoàn toàn mới. Ngày trước, khi tìm kiếm trên Internet, người dùng nhận "đường link xanh" và tự chọn nguồn tin đáng tin cậy để đọc. Nhưng ngày nay, chỉ cần đặt câu hỏi và hệ thống sẽ đưa ra hàng loạt câu trả lời. Nhiều khái niệm mới ra đời, như "nội dung lỏng" (liquid content), tức nội dung đa phương tiện "chảy" qua nhiều nền tảng và thích ứng với từng ngữ cảnh sử dụng; hay nội dung tự thích ứng (adaptive content), tức được điều chỉnh phù hợp từng nền tảng và nhu cầu tiếp nhận.

Tuy nhiên, ông Minh cho rằng việc ứng dụng công nghệ mạnh mẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Trên thế giới đã xuất hiện những website hoàn toàn do AI vận hành, có khả năng sản xuất lượng nội dung gấp nhiều lần những báo lớn như New York Times hay Washington Post.

Vấn đề bản quyền cũng trở nên nghiêm trọng hơn. Trước kia, xâm phạm bản quyền chủ yếu là sao chép hoặc "xào nấu" nội dung báo chí. Nay, các hệ thống AI quét nội dung báo chí để huấn luyện mô hình mà không trả bất kỳ chi phí nào cho đơn vị sản xuất nội dung.

Ngoài ra, AI còn kéo theo nhiều nguy cơ xã hội khác. Dữ liệu đầu vào vốn mang định kiến và thiếu chuẩn mực đạo đức nên nếu không kiểm soát, các hệ thống AI có thể tạo ra "echo chamber" - môi trường chỉ củng cố những định kiến sẵn có như phân biệt giới tính, kỳ thị hay thiên kiến xã hội. "Nếu không có cơ chế giám sát, tình trạng này có thể vượt ngoài tầm kiểm soát", ông Minh nói.

GS Preslav Nakov, Trưởng khoa Ngôn ngữ tự nhiên tại Đại học Mohamed bin Zayed về AI (MBZUAI), đánh giá phát triển của AI đang tạo ra cuộc cách mạng mang tính chuyển đổi sâu rộng đối với xã hội tương tự cuộc cách mạng công nghiệp mới. Tuy nhiên, ông cho rằng an toàn AI mang tầm quan trọng cao nhất, cơ chế an toàn phải được đặt ở mọi tầng: dữ liệu huấn luyện, bản thân mô hình, prompt điều khiển và hệ thống triển khai.

Theo GS Nakov, không có lớp bảo vệ nào hoàn hảo nếu hoạt động riêng lẻ. Ông lấy ví dụ ngay cả Wikipedia cũng chứa nội dung về thuyết âm mưu, do đó việc lọc dữ liệu không thể loại bỏ hoàn toàn thông tin độc hại.

Một chủ đề khác là tính xác thực của AI. GS Nakov cho rằng AI tạo sinh đã tạo ra "cuộc cách mạng thứ ba" trong sản xuất thông tin. Nếu mạng xã hội giúp mọi người trở thành "nhà xuất bản", AI tạo sinh cho phép bất kỳ ai tạo ra nội dung trôi chảy và thuyết phục. Điều này làm gia tăng nguy cơ tin giả, tuyên truyền và thao túng thông tin.

Để giảm "ảo giác" của AI, GS Nakov đưa ra một số hướng tiếp cận như lọc dữ liệu, hậu huấn luyện hay dùng mô hình lớn hơn và xây dựng hệ thống kiểm chứng thông tin. Theo ông, mô hình càng lớn càng ít tình trạng ảo giác, vì có khả năng ghi nhớ nhiều dữ kiện hơn thay vì phải "sáng tạo" câu trả lời.

"Tương lai sẽ không tồn tại một mô hình AI thống trị tất cả, thay vào đó sẽ là nhiều mô hình chuyên biệt cho từng ngôn ngữ, lĩnh vực và tác vụ khác nhau, từ xử lý video, robot đến y sinh học", Nakov dự đoán. "Tất nhiên, AI tương lai cần đáp ứng bốn tiêu chí: minh bạch, hiểu ngôn ngữ bản địa, an toàn và đáng tin cậy về mặt thông tin".

Diễn đàn GStar 2026 là sự tiếp nối loạt sự kiện AI thường niên được NTI, tiền thân là VietAI, tổ chức từ năm 2018 với mục tiêu kết nối cộng đồng AI Việt với chuyên gia toàn cầu. Các sự kiện trước đó có sự xuất hiện của một số chuyên gia và người nổi tiếng về trí tuệ nhân tạo, như CEO OpenAI Sam Altman và Giám đốc phòng thí nghiệm AI của Đại học Stanford Christopher Manning tại AI Day 2023, hay nhà khoa học trưởng của Google Jeff Dean tại GenAI 2024.

Theo bài viết VnExpress.